<title_newspaper="Przekrój">
<title_article="Do przyjaciół Moskali">
<author_1="Henryk Markiewicz">
<language="pl">
<style="press">
<year="1954">
<month="9">
<date="1954-09-26">
<period="w">
<status="1_obieg">
<support="paper">
Zródła tego nurtu biją jeszcze w ostatnich latach Polski przedrozbiorowej. Kiedy w roku 1792 Targowica sprowadziła na Polskę wojska carskie, Julian Ursyn Niemcewicz pisze „Obronę wojska moskiewskiego w Polszczę Iwana Wasilewicza, oficera w tymże wojsku". Zdradzieckiemu magnatowi — Szczęsnemu Potockiemu, przeciwstawia poeta uczciwego oficera rosyjskiego, który umie uszanować prawo narodu polskiego do wolności i ocenić męstwo walczących:... Przysięgam na mój honor, po tureckiej wojnie, Gdyśmy po domach naszych siedzieli spokojnie, Zamiast pokoju, przeciw wam kazali czynić. Mówiliśmy: „Co mógł nam naród ten zawinić? Jakże za to, że lud ten, cierpiąc kiesek tyle, Odrodził się w swych prawach, znaczeniu i sile, Że chciał być niepodległym, że chciał być szczęśliwym. My go niewinnie mamy ścigać mieczem mściwym? Co nam do tego, Jak się kto u siebie rządzi? Bez troski o wierność historyczną w szczegółach, ale z dużą prawdą ideową ukazał związki polskiego i rosyjskiego ruchu rewolucyjnego Jan Czyński, wybitny działacz demokratyczny Wielkiej Emigracji,w swej powieści „Cesarzewicz Konstanty i Joanna Grudzińska czyli jakobini polscy" (1833). Na wątpliwości Łukasińskiego, czy nie dojdzie w przyszłości do konfliktu miedzy wolną Rosją a Polską:„— Nigdy, nigdy! Przysięgam wam imieniem świętego związku! — zawołał Pestel — Wreszcie, rzućcie okiem na kartę, czy do pomyślności Rosji potrzeba nam waszej ziemi. W krajach naszych słońce nie zachodzi, wszystkie klimaty zlewają swoje skarby, szerokie lądy oblewają morza, krają żyzne rzeki, góry dostarczają bogactw. Kiedy oddamy pokrzywdzonym masom prawa człowieka, rzucimy oświatę, przebudzimy przemysł, podniesiemy rolnictwo, pytam was, czy udoskonalone wewnętrzne urządzenie nie nada nam większej potęgi aniżeli obce zabory? Słowem, my rozpoczynamy działania w Rosji za powrotem cesarza, wy w Polsce zatrzymujecie cesarzewicza; my urządzamy się wewnątrz, wy odpieracie Prusy i Austrię; my wam oddajemy waszą niepodległość i odtąd wieczna przyjaźń łączy te dwa wielkie ludy, które, wzajemnie się nienawidząc, służyły za narzędzie dumy i samolubstwa tyranów".
</support>
</status>
</period>
</date>
</month>
</year>
</style>
</language>
</author_1>
</title_article>
</title_newspaper>
 
